ANKARA.01.08.2003. MEDIA-PRESS: Avqustun 1-dən Türkiyə Rusiya qazını yenidən qəbul edir. İyulun 30-da Ankarada "Qazprom" rəhbərliyi ilə danışıqlardan sonra Türkiyənin Energetika və Təbii Ehtiyatlar naziri Hilmi Güler bu haqda məlumat verərərək deyib: "Tərəflər "Mavi axın" sazişinin reallaşması üçün mövqelərini xeyli yaxınlaşdırıblar.

"Qazprom" nümayəndə heyətinin rəhbəri, şirkətin idarə heyəti sədrinin müavini Yuri Komarov da öz növbəsində qeyd edib ki, Türkiyə Rusiya qazını alan digər ölkələrlə bərabər şəraitdə olacaq. O, İTAR-TASS-a müsahibəsində deyib ki, "Mavi axın" kəməri ilə ixrac edilən qazın qiyməti və həcmlərinə aid məsələlərin müzakirəsi gələn həftə ekspertlər səviyyəsində davam etdiriləcək.

O, deyib: " Tərəflər danışıqlar gedişində təmas nöqtəsi tapacaqlarına ümid edərək, ixtilafları Beynəlxalq Məhkəmədə tənzimləmək fikrindən daşınıblar". Ekspertlərin görüşündən sonra daşnışıqların yekun raundunda tərəflərin fikir ayrılığını aradan qaldıran sənədlər imzalanacaq. Ankara beynəlxalq bazarda rəqabət qabiliyyətli olan qiymətlə zəruri həcmdə qaz alacaq. Yuri Komarov keçən ayın əvvəlində qeyd etmişdi ki, onun şirkəti "Mavi axın"a qaz vurulması məsələsini digər iki layihə ilə əlaqəli şəkildə nəzərdən keçirməyi "BOTAŞ"a təklif edib. Bunlar "BOTAŞ" və "Qazeksport" un 1986-cı ildə 25 ilə imzaladaıqları (ildə ən çoxu 8 mlrd. kub metr) və "Qazeksport" və TuRusGas ("BOTAŞ-Qazprom-ENKA" şirkətlərinin birgə qurumu ) arasında 23 il müddətinə imzalanmış (ildə ən çoxu-8 mlrd. kub metr) müqavilələrdir. "Qazprom" hər 3 müqavilə üzrə alınan qazın ümumi həcmini azaltmağı və yaxın 5 il üçün qiymətləri aşağı və vahid şəklə salmağı təklif edib.

Xatırladaq ki, 2003-cü ilin əvvəlində işə salınmış "Mavi axın" kəməri artıq martda dayandırılıb. Məsələ burasındadır ki, Türkiyənin "BOTAŞ" şirkəti Rusiya qazının çox baha olmasını səbəb göstərərək, necə deyərlər, "kranı bağlayıb". Bu qazın min kub metri Türkiyəyə Bolqarıstandan gələn Rusiya qazı ilə müqayisədə 1,5 dollar bahadır. Bu səbəbdən Türkiyə 176 mln. dollar zərərə düşüb. "BOTAŞ" "Qazprom" un qiyməti xeyli artıraraq, onun formulunun hesablanmasında səhvə yol verdiyini bildirmişdi. Əslinə qalsa, Türkiyə 2003-cü il üçün Rusiyadan aldığı qazın ilkin qiymət və həcmlərini azaltmağa müvəffəq olub. Belə ki, "Qazprom" 1000 kub metr qazın qiymətini 75 dollara kimi endirib, boruya vurulun qazın həcmini isə 4milyarddan 2 mlrd. kub metrə kimi azaldıb. Bununla belə "BOTAŞ" qazın qiymətinin yenə də aşağı salınmasında təkid edir. Hərçənd ekspertlərin rəyincə, qazın qiymətinin yalnız 110 dollar səviyyəsində qalması, bu kəmərin öz xərcini 90-95 % ödəməsinə təminat verir. Odur ki, "Qazprom" da hər vasitə ilə müqavimət göstərərək, müqavilə öhdəlikldərinin yerinə yetirilməsini tələb edir.

Ankara dəfələrlə bildirib ki, Rusiya qazından mövcud asılılığından yaxa qurtarmaq niyyətindədir. "Mavi axın" kəmərinin istismarından əvvəl Türkiyəyə idxal olunan qazın 67 faizi Rusiyanın payına düşürdü. Bu göstərici Ankaraya nə iqtisadi, nə də strateji baxımlardan əl verir. Avropa kommisiyası Avropa İttifaqına üzv olmayan ölkələrdən enerji resurslarının idxalına 30 faizlik hədd qoyub. Ekspurtlərin hesablamalarına görə, Türkiyənin 2003-2005-ci illərdə Rusiya qazından asılılığı 62 faizdən aşağı düşməyəcək ki, bu da Ankara üçün yolverilməzdir. Buna görə də, "BOTAŞ" Rusiyadan alınan qazın indiki səviyyəsini gələn bir neçə il üçün də saxlamaq istəyir. Hər şeydən görünldüyü kimi, ölkənin qaza olan tələbatı isə İran və Azərbaycandan bu təbii yanacağın idxalının artırılması hesabına ödəniləcək.

Ankara danışıqları başa çatdıqdan sonra Hilmi Güler deyib ki, tərəflər üç müxtəlif layihə üzrə Türkiyəyə verilən qazın qiymətlərinin müəyyənləşdiriləməsi ilə bağlı ixğtilafları aradan qaldırıblar. Gələcək görüşlərdə isə ekspertlər "bu üç müqavilənin ümumi əmsalını müəyyənləşdirəcəklər". Nazir qeyd edib ki, Rusiyadan alınan qaza qoyulan qiymətlər Avropa istehsalçıları tərəfindən idxal olunan "mavi yanacaq"ın qiymətləri ilə eyni olacaq. H.Güler Anadolu xəbərlər agentliyinə müsahibəsində deyib: "Biz digər Avropa alıcıları ilə müqayisədə daha pis şərtlərlə qaz almayacağıq. Rusiya ilə münasibətlərin inkişaf etdirilməsi bizim üçün çox əhəmiyyətlidir. Odur ki, hər hansı layihə, belə deyək, "Mavi axın", bu münasibətlərə mənfi təsir göstərə bilməz". Müxbirin: "Sizin bu sözləriniz Rusiya qazının qiymətinin aşağı salınması deməkdirmi?"-sualına Güler qısaca: "Bəli" cavabı verib.

Yəni, Ankara Rusiya qazının qiymətini və idxal həcmlərini yenə də aşağı salmağa çalışır. Hələ istifadəyə verilməmiş Bakı-Tbilisi-Ərzrum qaz kəməri, görünür, bu məsələdə heç də az rol oynamır. ABŞ Dövlət Departamentinin Xəzərin enerji ehtiyatları üzrə nümayəndəsi Stiven Mann iyunun axırlarında demişdi ki, Azərbaycan qazının Türkiyəyə, oradan isə Avropaya daşınmasını nəzərdə tutan "Şah-Dəniz" layihəsi, görünür, "Mavi axın" qaz kəmərinin tabutuna son mismarı vuracaqdır. Onun sözlərinə görə, "Şah-Dəniz" layihəsini reallaşdıran beynəlxalq konsorsium hesab edir ki, azərbaycan qazının Türkiyəyə ixracı Ankaraya imkan verəcək ki, "Mavi axın " layihəsi çərçivəsində aldığı qazın hər 1000 kub metrinin qiymətini 15-20 dollara kimi endirsin.

"BOTAŞ" ın rəhbəri Mehmet Bilgiç deyib ki, Türkiyə bu ilin axırına kimi "Mavi axın" çərçivəsində Rusiyadan 830 mln. kub metr qaz alacaq. Türkiyə tərəfi bu ilin fevral-mart aylarında artıq 187 mln. kub metr Rusiya qazı alıb. Qalan 830 mln. kub metri isə 2004-cü ilin yanvarın 1-nə kimi alınmalıdır. Onun sözlərinə görə, Ankara çalışır ki, "Mavi axın" la bu il alınmalı olan Rusiya qazının həcmi 1 mlrd. kub metri keçməsin. O, deyib ki, "Qazprom" rəhbərliyi ilə danışıqlar zamanı ümumi məxrəcə gəlmək mümkün olub. Nəticədə yaxın vaxtlarda Türkiyəyə ixrac olunan Rusiya qazının qiymətləri yenə də aşağı salınacaq.

BAKI-TBİLİSİ-CEYHAN KƏMƏRİNİN AZƏRBAYCAN HİSSƏSİNDƏ BİRİNCİ BORU DÖŞƏNİB