BAKI.11.08.2003.MEDİA-PRESS: Avqustun əvvəllərində Moskva meri Yuri Lujkov "Vətəndaşların qaldıqları və yaşadıqları yerlərdə qeydiyyatındakı nöqsanların aradan qaldırılması tədbirləri haqqında" məşhur sərəncamını imzalayıb. Sənədə görə, "mənzil təşkilatarının işçiləri və evlərin bloklarına cavabdeh olanlar binada müvvəqqəti yaşayan şəxslər barədə hüquq -mühafizə orqanlarına məlumat verməyə borcludurlar". Izvestia.Ru yazır: sərəncamın bu bəndi ehtirasları son həddə çatdırıb. Əslində xəbərçilik, xoş məramlı olsa belə, qanun səviyyəsinə qaldırılırdı. Bu zaman qeydə alınmayan sakinləri daha çox aşkarlaya bilən xəbərçiyə daha çox mükafat verilməsi nəzərdə tutulur.
Moskva Helsinki qrupunun başçısı Lyüdmila Alekseeva belə hesab edir ki, bu sərəncamın xeyir verəcəyinə inanmaq çətindir. "Ölkəmizdə hökümət orqanlarına ötürülən hər məlumat xəbərçilik və ya satqınllıq kimi dəyərləndirilir. Odur ki, ağlı başında olan kəs rəsmi orqanlarla əməkdaşlıq etməz". Eyni zamanda "divarın o biri tərəfində yaşayan ayağını döşəməyə bərk vuran və ya musiqi dinləyən qonşuya ziyan vurmaq üçün sərəncamdan istifadə edilməsi də təəccüb doğurmayacaq. Evlər müdiri isə mənzillərini kirayəyə verənlərə göz qoyacaq. Lakin bunu qanunsuz biznesin qarşısını kəsmək üçün deyil, rüşvət almaq üçün edəcək ". Aydın məsələdir ki, Moskva höküməti bu sənədi hazırlayarkən xoş niyyəti rəhbər tutub. Axı, qanunsuz mühacirət Rusiyanın mənafelərinə, ən azı iqtisadi və sosial sahələrdə, nəzərə çarpacaq ziyan vurur. MDB-nin başqa ölkələri ilə müqyisədə Rusiyada həyat tərzi son illərdə hiss ediləcək qədər artıb və bu da ölkənin cazibə qüvvəsini gücləndirib. Ancaq Rusiyada iş yalnız çox zəhmət haqqı almaqla bitmir. Orada zəhmətsiz qazanmaq və varlanmaq da mümkündür. Nəticədə öz ölkələrində hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən illərlə axtarışda olan çoxlu sayda cinayətkar ünsür üçün Rusiyadakı bu şərait bir maqnitə çevrilib. Üstəlik hələ bu yaxınlara kimi Avropaya getmək üçün Rusiyaya bir tranzit ərazisi kimi baxan Asiya ölkələrindən gələn mühacirlər indi əksər hallarda səadətini Rusiyanın özündə axatarmağa qərar verir. Qanunsuz mühacirlərin "ələnməsi" onları labüd olaraq etnik kriminal qruplaşmalara cəlb edir. Ferqanə.Ru saytında qeyd olunur ki, Rusiyaya mühacirət edənlərin tərkibi müxtəlifdir. Onlardan necə deyərlər, "ən zərərsizi" və çoxsaylısı MDB ölkələrindən gələn qastarbayterlərdir. Bu "İş axtaranlar" Rusiyaya qanuni yolla, çox zaman da adamları işə düzəltməyi öhdəsinə götürmüş firmaların köməyi ilə gəlirlər. Bir müddət keçəndən sonra, onların biq qismi qanunsuz mühacirə çevrilir. BMT-nin hesablamalrına görə, bu gün Rusiyada xarici dövlətlərin 13 mln. vətəndaşı və yaxud vətəndaşlığı olmayan şəxslər vardır. Əslinə varsaq, axtardığımız rəqəm 7 milyona daha yaxındır. Özü də bu mühacirlərin əksəriyəti MBD vətəndaşıdır.
MDB respublikalarının Moskvadakı səfirlikləri Rusiyada yaşayan (qanuni və qanunsuz) öz həmvətənlərinin sayını (ukraynalılar-5 mln., azərbaycanlılar-600 min, ermənilər-300 min, belaruslar,gürcülər,qazaxlar,moldovanlar-200 min, qırğızlar,özbəklər-150 min, taciklər və türkmənlər-80 min) yarırəsmi etiraf edirlər. Bu rəqmlərin doğruluğuna şübhə etmək olar. Belə ki, hüquq- mühafizə orqanlarının məlumatına görə, azərbaycanlıların bu sayı bütün Rusiya üçün yox, yalnız Moskva üçün doğrudur. Belarus vətəndaşları ilə bağlı rəqəmlər də azaldılıb. Ona görə ki, Belarus RF-lə müttəfiq dövlətdir və onun vətəndaşlarını Rusiyanın Daxili İşlər Nazirliyi əcnəbi samır. Deməli, bu halda rusiyalı müəssisə sahibi də xarici fəhlə qüvvəsinin istifadəsinə görə rüsum ödəmir. Bunun nəticəsidir ki, bu gün yalnız Moskva və Moskva vilayətində 500 minə yaxın Belarus vətəndaşı işləyir.
Qanunsuz mühacirətlə mübarizəni çətinləşdirən budur ki, SSRİ-nin keçmiş orta Asiya republikaları və Azərbaycan başqa ölkələrlə, o cümlədən Çin, İran, Pakistan və Türkiyə ilə vizasız gediş-gəliş barədə sazişə malikdirlər. Bu repsublikaların ərazisi Rusiyaya getmək üçün çoxsaylı adamların əsil dayaq məntəqəsinə çevrilir. Ferqane.Ru daha sonra yazır: həm də qeyri-leqal, yəni aşkar olmayan yolla ölkəyə gələnləri sonrakı mərhələyə hazırlayan cinayətkar infrastruktur təşəkkül tapıb və nəzmlə fəaliyyət göstərir. Belə qurumlar mühacirləri qəbul edir, yerləşdirir, şəraiti öyrədir, lazımi sənədlərələ təzchiz edir və növbəti sərhədə aparır. Hər qrup ona belə xidmət göstərənlərə 500 dollardan 10 min dollaradək "zəhməthaqqı" ödəyir. Moskva şəhər daxili işlər idarəsinin Miqrasiya işləri idarəsinin vəzifəsini icra edən Vitaliy Kramskinin sözlərinə görə, qeyri-leqalların çoxu azərbaycanlılardır. Onların 250 minə yaxını əsasən tərəvəz və meyvə alveri ilə məşğul olanlardır. Çoxlu sayda taciklər (ixtisası olmayan fəhlə kimi işlədilir), bu moldovanlar (xarrat və dülgərlər), ermənilər (bənna və sobaçılar), ukraynalılar (proqram tərtibatçıları) vardır. Bu barədə Moskvanın "Stoliçnaya" qəzeti yazır.
Bu qəzet qəribə tədqiqat aparıb. Onun nəticələrinə inansaq, əgər qeyri-leqal işçilər Moskvanı birdən tərk edərlərsə, paytaxt iflic olar. Məsələn, paytaxtın avtobus və trolleybus parklarının baş idarəsi sayılan "Mosqortrans" da işləyən sürücülərin 47 faizi MBD ölkələrindən gələnlərdir. İdarənin sözçüsü (spoksmen) Andrey Mitrofanov deyib: "Bu sürücülər işdən çıxarılsa, Moskvanın yerüstü sərnişin nəqliyyatı iflic olar. Hətta bundan da pis ola bilər, çünki iflic vəziyyətinə düşmək üçün sürücülərin 30 faizinin çatışmaması kifayətdir. Burada isə söhbət 47 faizdən gedir. Bəzi parklarda isə sürücülərin 68-72 faizi çatışmır".
Bbelə olarsa, Moskva yalınz yerüstü sərnişin nəqliyyatından deyil, yollardan da məhrum ola bilər. Çünki yol təmir işində çalışanların 80 faizi xaricilər- ermənilər, belaruslar və moldovanlardır. Mənzil tikintisi və başqa tikinti üzrə statistik məlumat olmasa da, bu sahələrdə MDB ölkələrindən çoxsaylı qeyri-leqalların çalışdığı da məlumdur. Ümumi hesablamalara görə Moskvada və vilayətdə 10 mindən 20 minə kimi erməni inşaatçı var. Onlar olmasa, mənzillərin, kotteclərin və bağ evlərinin tikintisi və təmiri dayanar. "Stoliçnaya" qəzeti yazır ki, əslində bu bazarın bütün iştirakçıları qeyri-leqal mühacirlərin əməyindən istifadə edir. Onlar ayı 100 dollara işləyir, Moskvalılır isə bundan 2-3dəfə çox haqq tələb edirlər. Məhz buna görə də burada qastarbayterlər işləyənlərin ən azı 90 faizini təşkil edir. Onlar qeyri-leqal olaraq qalacaqlar da. Çünki leqallaşması personalın saxlanması xərclərini 2 qat artıracaq. Firmalar isə bu xərcləri ödəmək üçün öz məhsullarını 2 dəfə bahalaşdıra bilməzlər. Çünki moskvalıların alıcılıq qabiliyyəti hüdudsuz deyil. Firmaların rəhbərləri deyirlər: "Qeyri-leqallar getsələr, tikinti birdən dayanar". Ümumrusiya azərbaycanlıları konqresi prezidentinin müşaviri Eldar Quliyevin məlumatına görə, onun həmyerliləri Moskvada meyvə-tərəvəz ticarəti bazarlarının 30-40 faizinə nəzarət edirlər. 700-800 min adamın Moskvada qeydiyyatı var. Təqribən bir o qədər azərbaycanlı da qeyri-leqal vəziyyətdə yaşayır. Əgər onlar Moskvadan getsələr, deməli il ərzində paytaxt tərəvəzsiz, faraş pomidor, xiyar, kələm, qarpız, habelə alma, armud və narsız qalacaq. Onları kənd qarılarının əvəz edəcəyini yalnız sadəlövh adam düşünə bilər.
"Opora Rossii" analitik informasiya mərkəzinin rəhbəri Dina Krılova belə hesab edir ki, Moskvada əcnəbi, hətta qeyri-leqal fəhlələrin olması paytaxt və onun sakinləri üçün əsil nemətdir. Sürətlə inikşaf edən iqtisadiyyat həsmişə mühacirlərin köməyinə arxalınır. Məsələn, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri son 14 ildə hindular, indoneziyalılar və pakistanlıların köməyi ilə Əbu-Dəbi və Dubay kimi 2 ən zəngin böyük şəhəri tikib. Krılovanın fikrincə, moskvalılar öz üstün vəziyyətlərindən bəhrələnməli vəsevinməlidirlər ki, heç kim onları avtobus sürməyə, asfalt döşəməyə və "uşaqları yaxşı öyrətməyə" məcbur etmir.
ARAYIŞ: Bbeynəlxalq Əmək təşkilatının məlumatına görə, indi dünyada 36 milyondan 42 milyonadək əcnəbi mühacir işçi vardır. Ailə üzvləri də birlikdə onların ümumi sayı 80-97 milyon arasındadır. London dünya mühacirlərinin mərkəzinə çevrilib. Burada mühacirlərin sayı şəhərin tarixində rekord səviyyəyə çatıb. Belə ki, əgər 1990-cı illərin əvvəllərində Londona 25 min xarici gəlirdisə, keçən il bu rəqəm 125 minə çatıb. Bu, Nyu-Yorka mühacirət edənlərin səviyyəsindən 2 dəfə çoxdur. Amerikanın "Ekonomist" jurnalının apardığı tədqiqata görə, indi Londonda hər 100 sakindən 28-i, Nyu-Yorkda 12-si, Los-Ancelesdə isə-26-sı mühacirdir. Bu məlumata görə, Britaniya paytaxtına mühacirlər axını yalnız iqtisadi inkişafa kömək edir və irqi, dini, yaxud milli zəmində heç bir ciddi toqquşmalar doğurmur.