BAKI.10.11.2003. MEDİA-PRESS: Ukraynada boş qalmış Odessa-Brodı neft kəməri ilə bağlı yeni müəmma yaranıb.Hələ bu yaxınlara kimi, ümid var idi ki, Vaşinqton bu məsələdəki çətinliyi aradan qaldırmaqda Kiyevə kömək göstərəcək. Axı, ABŞ vitse-prezidenti Dik Çeyni şəxsən vəd etmişdi ki, Xəzər regionunda işləyən amerika şirkətlərinin öz neftini Avropaya ukrayna kəməri ilə göndərməli üçün onlara təzyiq göstərəcək. Bu hələ harasıdı- ABŞ-ın Ukrayna səfirliyinin katibi Mişel Dastin van Rayn Chevron Texaconun bu borunu neftlə doldurmağa hazır olduğunu bəyan etdi və dedi ki, şirkət bu kəmərə indinin özündə 14 mln. ton neft vurmağa hazırdır. Amerikalı diplomat xanım bu barədə müqavilənin lap yaxın vaxtlarda imzalana biləcəyini iddia edərək "Ukrtransnafta"nın təklif etdiyi müqaviləni TNK-BP-nin bağlaya biləcəyi ehtimalını irəli sürdü və diqqəti məsələnin belə bir cəhətinə çəkdi ki, Chevron Texaco Ukraynaya uzunmüddətli əməkdaşlıq , TNK-BP isə fəqət 3-illik müqavilə təklif edir.

Chevron Texaco nümayəndələri xanım Raynın bu bəyanatına o vaxt heç bir münasibət bildirmədilər. Şirkətin rusiya nümayəndəliyinin ictimaiyyətlə əlqələr idarəsinin direktoru Nikolay Avdulov ancaq bunu qeyd etdi ki, biz "Xəzər və Qara dəniz regionlarından Qərbi və Şərqi Avropa bazarlarına sair potensial ixrac marşrutları kimi, "Odessa-Brodı" layihəsinə də maraq göstəririk". İndi məlum olur ki, Chevron Texaco Kiyevə yalnız bunu təklif edə bilər: Bosfor boğazı çox yüklənərsə və Chevron Texaconun Qazaxıstan nefti Odessa -Brodıya vurulsun, özü də avopa neft emalı zavodlarına göndərilmək üçün yox, sadəcə, müəyyən müddətə ( yollar açılana kimi!) boruda saxlamaq üçün! Ukraynanın UNİAN agentliyinə bu məlumatı şirkətin adının çəkilməsini istəməyən nümayəndəsi verib. "Biz tankerlər Bosfordan keçməzsə, qazax neftini saxlamaq üçün borudan istifadə olunmasını təklif etdik. Yol açıldıqda isə, biz borudakı nefti yenidən tankerlərə vura bilərik".Şirkətdə belə deyiblər.

Başqa sözlə,Chevron Texaco 2001-ci ildən heç kimə lazım olmayan bu boru xəttini bir növ neft anbarına çevirməyi təklif edir.Açığı, bu, Kiyev üçün bir qədər həqarətli təklif olsa da, TNK-BP-nin təklifindən- boru xəttindən əks (revers )istiqamətdə istifadə olunmsına dair təklifindən heç də pis deyil. Chevron Texaconun mövqeyini izah edən nümayəndə deyib ki, biz tranzit ölkələrdəki yüksək vergi dərəcələrinə görə , borudan ayrı emal zavodları və dəniz limanlarına magistral xətlərin olmaması üzündən neftin borularla Avropaya nəqlini mümkünsüz sayırğq. Chevron Texaconun baş inzibatçısı Devid Reyli ABŞ-ın Energetika naziri Spenser Abrahamsa məktubunda yazır:" Mövcud vəziyyətdə neftin Odessadan Çexiya respublikası və Almaniyadakı emal zavodlarına vurula bilməsi üçün kommersiya baxımından həyat qabiliyyətli alternativ yoxdur." Bundan əlavə, şirkətin nümayəndəsinin məlumatına görə, Avropadakı emal zavodları yalnız Avropa İttifaqının tələblərinə uyğun modernləşdirmə apardıqdan sonra Uralsla müqayisədə daha keyfiyyətli qazax neftinə üstünlük vrə bilərlər. Ancaq bu, bir neçə ildən sonra mümkündür.

Chevron Texaconun nümayəndəsi təsdiqləyib ki, həqiqətən də son bir neçə ayda şirkət ABŞ-ın Ukraynadakı səfirliyinin və Energetika nazirliyinin ayrı-ayrı nümayəndələrinin təzyiqləri ilə üzləşiblər: tələb edirdilər ki, Odessa-Brodı kəmərindən yönümünə görə istifadə edək. Nümayəndə deyib : Zənimcə, yalnız TNK-BP-dən təklif alındığı bir şəraitdə Ukrayna hökumətinin tutduğu mövqe heç də məntiqi deyil. Çünki "ən azı yaxın iki ildə bundan yaxşı təklif irəli sürülməyəcək ( rusiya-britaniya TNK-BP-si hər il Brodıdan Odessaya, yəni əks tərəfə,bir mln. ton neft nəqlini təklif edir.Həm də yalnız 3 il ərzində)". Doğrudur, Kiyev, azacıq da olsa, birgə amerika -ukrayna işçi qrupuna ümid bəsləyə bilər.Oktyabrda yaradılmış qrup Xəzər neftinin Odessa-Brodı xəttilə nəqlinə kömək göstərməlidir.Bu günlərdə bu məsələdə Azərbaycanla razılığa gəlmək üçün növbəti dəfə cəhd göstərilib. Preziden İlham Əliyevin inaqursiyası münasibəti ilə Bakıda olan Ukraynanın baş naziri Viktor Yanukoviç Azərbaycan rəhbəri ilə görüşdə bu məsələni qaldırıb və müsbət də cavab alıb.Azərbaycan prezidenti deyib:"Biz bu barədə dəfələrlə danışmışıq. Mövzunun kommersiya cəhətləri vardır, lakin biz layihəni siyasi baxımdan müdafiə edirik".

Bakı razılaşsa da, çətin ki,Odessa-Blrodı kəməri üçün kifayət qədər neft verə bilsin.Xatırladaq ki, Azərbaycan ildə, təqribən 3,5 mln. ton ( 2,5 mln. ton Bakı-Novorossiysk və 1 mln. ton Bakı -Supsa xətləri ilə ) neft ixrac edir.Hətta bu neftin hamısı ukrayna borusuna axıdılsa da ( Azərbaycan üçün bu, qəbuledilməzdir), yenə də kifayət etməz. Axı, bu kəmərin illik gücü 9 mln. tondur. Həm də bu halda avropa neft emalı zavodlarının yüngül olan azərbaycan neftini qəbul etməyə hazır olmaması məsələsi ortaya çıxardı. Bəli, görünür, Kiyev yenə də pis və çox pis olan iki variantdan birini seçməli olacaq və bununla yanaşı ABŞ və Avropadan da əlini üzməyəcəkdir.

EXXONMOBİL "ZƏFƏR-MƏŞƏL" STRUKTURUNDA İLK KƏŞFİYYAT QUYUSUNU QAZMAĞA BAŞLAYIB