BAKI.06.10.2003.MEDİA-PRESS: Keçən həftənin axırında Ukraynanın "Ukrtansneft" şirkəti "Odessa-Brodı" kəmərinin rusiya texnoloji nefti ilə doldurulması barədə TNK-BP rusiya-britaniya şirkətinin təklifini qəbul etdi. Əslində söhbət bu kəmərin yalnız Avqustovka-Brodı hissəsinin texnoloji neftlə doldurulmasından gedir. "Ukrtransneft"-də RİA "Novosti"yə verilən məlumata görə, şirkətin müşahidə şurası bir sıra şirkətlərin cavablarını nəzərdən keçirdikdən sonra həmin qərarı dəstəkləyib.
Bundan 2 gün əvvəl isə "TNK-Ukraina" şirkətinin prezidenti Aleksandr Qorodetski açıq xəbərdarlıq etmişdi ki, əgər "Ukrtransneft" oktyabrın 8-nə kimi qəti qərar qəbul etməsə, o zaman TNK-BP "Odessa-Brodı" kəmərini doldurmaq üçün üçillik əmtəə krediti şərtləri əsasında 450 min ton texnoloji neft verilməsinə dair öz təklifini geri götürə bilər.
Xatırladaq ki, sentyabrın əvvəlində "Ukrtransneft" "Odessa-Brodı" boru xəttinin texnoloji neftlə doldurulmasında iştirak etmək təklifi ilə Azərbaycan, Qazaxıstan, Rusiya və Özbəkistanın dövlət orqanlarına və şirkətlərinə müraciət etmişdi. Söhbət payız-qış dövründə bu xəttin paslanmasına yol verməmək üçün 380-440 min ton neftin alınmasından gedirdi. "Ukrtransneft"in mətbuat xidmətində qeyd ediblər ki, borunun texnoloji neftlə doldurulması "bu xətlə neftin daşınması istiqaməti haqqında hökümətin qərarından dərhal sonra" onun istismarına başlamağa imkan verəcək.
Müraciət məktubunda xahiş edilirdi ki, xəttin texnoloji neftlə doldurulacağı təqdirdə, bu marşrutdan istifadə imkanları və onun istiqaməti barədə məlumat versinlər və eyni zamanda daşınmaq üçün hansı növ neft verəcəklərini müəyyənləşdirsinlər. Ukrayna tərəfi həm də bildirirdi ki, texnoloji nefti 3- illik müddətə nisyə almaq istəyir və ilk ödənişi xammalı aldıqdan bir il sonra reallaşdıracaq.
Ukraynanın Avrasiya Neft Nəqliyyatı dəhlizi məsələləri üzrə xüsusi nümayəndəliyinin rəhbəri Mixal Qonçar bu sənədi şərh edərkən deyib ki, "Odessa-Brodı" xətti konservantla doldurulub və bu səbəbdən paslanma təhlükəsi yoxdur". Onun sözlərinə görə, xəttin doldurulmasını başa çatdırmaq üçün ən çoxu 500 min ton "yüngül" Xəzər nefti lazımdır. Qonçarın sözlərinə görə, bu həcmdə nefti əvvəllər əldə edilmiş razılaşmalara uyğun olaraq, Xəzər regionunda işləyən iri şirkətlər Odessaya gətirəcək. Ona görə də, neft ixracını təmin etmək xahişi ilə Azərbacan, Qazaxıstan,Rusiya və Özbəkistana müraciətə ehtiyac yoxdur. Qonçar əlavə edib ki, bu qəbil bəyanatlar "kəmərdən revers (geriyə) istifadə ideyasını dal qapıdan keçirmək" cəhdidir.
ABŞ və Almaniyanın Ukraynadakı səfirləri Karlos Paskual və Ditmar Ştüdemann da kəmərdən revers istifadəyə qarşı çıxıblar, çünki Ukraynanın Rusiyanın təklifini qəbul etməsi neftin avropa istiqamətində nəqlindən imtina etmək demək olardı.
Bununla belə, gördüyümüz kimi, "Ukrtransneft" TNK-BP-nin təklifini qəbul edib. Mövcud vəziyyətdə örtülü bir intriqa (fitnə-fəsad) vardır. İş burasındadır ki, Avqustovka-Brodı sahəsini kimin dolduracağından neftin bu kəmərlə Odessadan Brodıya, yoxsa əksinə Brodıdan Odessaya axacağı asılıdır. İntriqa məhz bundan ibarətdir ki, TNK-BP kəmərin həmin hissəsini 20- illiyə icarəyə götürməyi təklif edir və "Kommersant" qəzetinin iddiasına görə, bunu əsas tutur ki, həmin müddətdə boru xəttinin çox hissəsi işləməyəcək.
Hələlik isə, Ukrayna rəhbərliyi fikirləşməkdədir. Ölkə Xarici İşlər nazirinin Avropaya inteqrasiya məsələləri üzrə birinci müavini Aleksandr Çalıy deyib ki, hökümət "Odessa-Brodı" neft borusundan hansı istiqamətdə istifadə olunması barədə qərarı 2003-cü il noyabrın axırlarında- dekabrın əvvəllərində qəbul edəcək. Bu kəmərdən revers istifadəni qiymətləndirə bilən şirkətin seçilməsi üzrə tender isə bu il oktyabrın 13-də başa çatacaq.
Ukrayna prezidenti Leonid Kuçma Kiyevdə mətbuat konfransında deyib ki, "Odessa-Brodı" xətti ilə neftin daşınması istiqaməti barədə qərar iqtisadi yönümdən əsaslandırılmalıdır. Ukrayna höküməti ilk növbədə siyasi yox, iqtisadi qərar qəbul etməlidir.Mən neftin bu və ya digər istiqamətdə axıdılmasını dəstəkləmək fikrində deyiləm, lakin hökuməti "pulları saymağa" çağırıram".
Kuçma Odessa terminalından Xəzər neftinin Polşa sərhədinədək çatdırılması üçün "Odessa-Brodı" xəttindən istifadə olunmasını təhlil edərkən hökümətdən sual edib: "Mərkəzi Asiyada, yaxud Xəzər dənizi şelfində işləyən şirkətlərdən heç olmasa biri bu nefti göndərməyə razılıq veribmi? Bəs, Avropada bu neftin müştərisi varmı? Bəs, bu borunun 100 mln. dollarlıq yanacaqla doldurulmasına kim təminat verəcək?"
Leonid Kuçma daha bir sual verə bilərdi. Daha doğrusu bu, ritorik sual olardı: "Bu borunun tikilməsi təklifini verib, sonra da onu həyata keçirənlər ümumiyyətlə, nə fikirləşirdilər?" Axı, yaranmış vəziyyət iqtisadi baxımdan qəbul edilə bilməz. Çəkilişinə 100 milyonlarla dollar xərclənmiş bu boru xətti 2001-ci ildən boş dayanıb. Borunun boş dayanması səbəbini hətta bayağı da adlandırmaq olmaz. Borunu çəkənlər heç fikirləşməyiblər ki, onu doldurmaq üçün texnoloji xammal tapsınlar, o ki, qalsın neft axıtmaq ola. Son bir neçə ildə Ukrayna rəsmiləri çox deyiblər ki, "Odessa-Brodı" xətti ilə Avropaya xəzər nefti göndəriləcək. Hər dəfə də onlar Bakı və Astanadan: "Xeyr, əziz yoldaşlar, bizim artıq neftimiz yoxdur. 5-10 ildən sonra bəlkə də oldu. Amma hələlik, bağışlayın" sözlərini eşidiblər.
Doğrudur, bir neçə gün əvvəl "UKrtransneft" rəhbərliyi Qazaxıstanın "Kazmunayqaz" Milli neft-qaz şirkətindən məktub alıb. Orada deyilir ki, "Kazmunayqaz" Qazaxıstanda istixracla məşğul olan və bu işə maraq göstərən başqa şirkətlərlə "yüksək keyfiyətli qazax neftinin Ukrayna və Avropa bazarlarına daşınması üçün Odessa-Brodı istiqamətində kəmərin bu il istismara verilməsi məsələsini müzakirə etməyə hazırdır".
"Kazmunayqaz"ın baş direktoru deyib ki, onun şirkəti "Brodı-Plotsk" istiqamətində ukrayna-polşa neft xəttinin çəkilişində maraqlıdır.
Odessa-Brodı neft marşrutunun nə məqsədlə çəkildiyini yada salmağın əsl məqamıdır. Ukrayna 674 kilometr uzunluğu və ildə 9-14,5 mln. ton neft axıtmaq gücündə olan bu xəttin tikintisini 2001-ci ildə qurtarıb. Xəttin illik buraxılış qabiliyyəti 40-45 mln. tona çatdırılacaq. Lap əvvəldən bu xətt Xəzər regionundan neftin Avropaya daşınması üçün nəzərdə tutulmuşdu. Bunun üçün xammal Qazaxıstanın Tengiz yatağından Novorossiyskə kimi Kaspi boruçəkmə konsorsiumunun kəməri ilə daşınmalı, yaxud Bakı-Supsa xətti ilə, sonra da takerlərlə Qara dənizlə Odessada tikilmiş terminala çatdırılmalı idi. 2005-ci ildə Polşada Plotsk şəhərinə kimi neft kəmərinin tikintisinə də başlanacağı planlaşdırılır. Neft oradan Qdansk terminalına (bura artıq boru çəkilib) daşınacaq, ya da mövcud borular şəbəkəsi ilə Avropaya nəql ediləcəkdir. Polşadan keçən və illik gücü 44-45 mln. ton olacaq bu kəmərin ümumi dəyəri 465,4 mln. dollardır. Lakin təkrar edirik ki, kəmərin tikintisi 2005-ci ildən tez başlamaya bilər. Deməli, onun çəkilişini hələ bir neçə il gözləmək lazım gələcək.
Belə olduqda, Odessa-Brodının revers variantından istifadə etmək fikri yarandı. Başqa sözlə, əgər əvvəlcə, neftin "Drujba" magistral xətti ilə Odessaya kimi axıdılması, sonra isə lazım olan yerə kimi tankerlərlə daşınması nəzərdə tutulurdusa, indi bunu əks istiqamətdə gerçəkləşdirməyi düşünürlər. Bu məsələdə rusiyanın bir sıra şirkətləri, xüsusən də rusiya-britaniya şirkəti TNK-BP maraqlıdır.

AZƏRBAYCANIN TÜRKİYƏYƏ İXRAC EDƏCƏYİ QAZIN HƏR MİN KUB METRİ 70-120 DOLLAR ARASINDA OLACAQ