BAKI.09.04.2004.MEDİA-PRESS: Rusiya, Qazaxıstan, Azərbaycan, Tərkmənistan və İran Xarici İşlər nazirlərinin Moskva görüşü də, ekspertlərin poqnozlaşdırdığı kimi, Xəzərin hüquqi statusunun həllində nəzərəçarpacaq irəliləyişə gətirməyib. Görüşün yekunu barədə rəsmi məlumatın ənənəvi nikbin ləhninə ( "Xəzərin hüquqi statusuna dair Konvensiya layihəsinin razılaşdırılmasında əhəmiyyətli irəliləyiş" və s.) rəğmən, qe-fakto qeyd olunub ki, "Xəzərin statusunun ayrı-ayrı ümdə cəhətlərinə yanaşmada tərəflər arasında fərq qalmaqdadır".
"İzvestiya" qəzeti yazır ki, belə vəziyyətin başlıca səbəbi əvvəlki kimi yenə də Türkmənistan və İranın tutduqları mövqedir. Dünya Bazarları London Tədqiqatlar Mərkəzinin eksperti Endrü Neff hesab edir ki, Xəzərin statusunun tənzimlənməməsindən ən çox əziyyət çəkən Azərbaycandır. Ona görə ki, bu ölkənin bir sıra yataqlarına Türkmənistan və İranın da iddiaları ona yataqlarının mənimsənilməsinə başlamağa imkan vermir.
Sitat:" İndi hər şey Azərbaycan üçün bir oyunna çevrilib. Bir tərəfdən yatağ ( bir hissəsinə İranın da iddialı olduğu "Araz-Alov-Şərq" bloku nəzərdə tutulur- Media-Press) onun üçün çox böyük əhəmiyyət daşıyır, digər tərəfdən, ölkə xarici investorlardan asılıdır. O şirkətlərdən ki, indi maya qoymağa hazırdırlar.Sabah isə vəziyyət dəyişə bilər!"
İranın vəziyyəti bam-başqadır- o nə bu yataqdan asılıdır, nə də əcnəbi investorlardan.Bu da İrana köhnə bazara təzə nırx qoymaq imkanı verir. İran Xəzərin 20 faizini istəyir, "şimal koalisiyası"nın iştirakçıları (Rusiya, Qazaxıstan, Azərbaycan) isə ona dənizin 13 faizini verməyə hazırdırlar.
Endrü Neff deyir :" İranın tələblərinin həddən-ziyadəliyi heç kim üçün sirr deyil. Nəzəri cəhətdən bu o deməkdir ki, tez, ya gec, bu ölkə güzəştə getməli olacaq". Lakin, görünür, Azərbaycan da güzəştə getməli olacaq. Bu səbəbdən ki, danışıqların pozulacağı təqdirdə daha çox şey itirər".
Media-Press: Xatırladaq ki, "Araz-Alov-Şərq" yataqlarının kəşfiyyatı və işlənməsi üzrə müqavilə 1998-ci ilin yayında imzalanıb. Layihənin tərəfdaşları: BP (Britaniya)-15%, Statoil (Norveç)-15%, Exxon Mobil(ABŞ)-15%, TPAO (Türkiyə)-10%, Alberta Energy (Kanada)-5% və ARDNŞ- dir-40%. Layihə üçün zəruri olan sərmayə - $4 milyard həcmindədir.
Ancaq blokda genişmiqyaslı işlər hələ də başlamayıb. 2001- ci ildə burada axtarış işlərinə başlamaq cəhdi onunla nəticələndi ki, İranın hərbi katerləri qüvvə işlətmək hədə-qorxusu gələrək, azərbaycan tədqiqat gəmisini yataqdan getmyə vadar etdi. Blokun operatoru BP şirkəti bu perspektiv strukturdakı işlərini tam dayandırdı.
Bəzi analitiklər hesab edirlər ki, İrana Xəzərin 20 faizi yox, daha çox Azərbaycana təzyiq vasitəsi gərəkdir. Məlumdur ki, Tehran ABŞ-ın Azərbaycandakı fəallığından və bu ölkənin NATO-ya inteqrasiyası prosesinin davam etməsindən narahatdır. İran tərəfinin fikrincə, bu onun təhlükəsizliyinə də mənfi təsir göstərə bilər.
Hələ bu yaxınlaradək İran xəzər məsələsində "parlaq təcrid "vəziyyətində idi. Ancaq sonradan ona Türkmənistan da qoşuldu.Neff hesab edir ki, "bu ölkə opportunist mövqe tutur və bu bir çox cəhətdən onunla z-ah olunur ki, 2003-cü ilin mayında Rusiya, Qazaxıstan və Azərbaycan üçtərəfli separat saziş bağlayanda Türkmənistanı saymadılar". Bu sazişə əsasən Xəzərin şimal hissəsinin 64 faizi bölüşdürüldü-Qazaxıstana-29%, Rusiya və Azərbaycanın hərəsinə - təqribən-19%.
Neffin əqidəsincə bu saziş Rusiyaya vəziyyətin sonrakı inkişafına fəal təsir vasitəsi verdi.Sitat:"Tamamilə aydındır ki,bu ölkə vəziyyətitn tənzimlənməsində "vicdanlı broker" rolunu oynayacaq".
Lakin Bakı da, Tehran da problemi çözmək istərdilər. Tərəflər bu məqsədlə artıq bir neçə dəfə məsləhətləşmələr də aparıb. "İnterfaks-Azərbaycan" agentliyinə İranın Bakıdakı səfirliyində bildiriblər ki,aprelin sonunadək azərbaycan paytaxtında növbəti görüş keçirilməlidir. Ekspertlər Xəzərdə milli sektorları bir-birindən ayıran xətlərin koordinatlarının müəyyənləşdirilməsi işini davam etdirəgəklər.

BTC KƏMƏRİNİN AZƏRBAYCAN HİSSƏSİNİN 50 FAİZİ HAZIRDIR