BAKU.30.08.2004.MEDIA-PRESS: "Biztəhlillərinin keyfiyyəti ilə tanınan Britaniyanın "Ekonomist" jurnalının bir barrel neftin qiymətinin 5 dollara düşəcəyini proqnozlaşdırdığı günlərdən çox da uzağa getməmişik. Bu proqnoz 1999-cu ilin martında verilmişdi və analitiklər hesab edirdilər ki, barrelin o vaxt iki dəfə baha olmuş qiyməti yalnız ucuzlaşa bilərdi.Hər hey tərsinə oldu. Özü də , görün, hansı nisbətdə!"
Bu iqtibas fransız qəzeti "Le Monde"dəndir. Dünya energetika bazarındakı vəziyyəti təhlil edən qəzet yazır ki, bu gün neftin bir barrelinin qiyməti Nyu-York və London birjalarında rekordları qıra-qıra 50 dollara yaxınlaşmaqdadır.Ancaq heç kim bu artımı nə vaxt və necə dayandırmağın mümkünlüyünü proqnozlaşdırmağa cürət etmir. Bunun bir çox səbəbləri var.
Bu , eyni zamanda həm sənaye istehsalının artdığı bir şəraitdə bazar qanunlarının təsir gücü ilə, həm də qeyri-iqtisadi amillərlə - İraqdakı müharibə, aşkarlanmış neft ehtiyatlarının 75 faizinin təmərküzləşdiyi Yaxın Şərqdən qeyri-sabit ixracatın artması, Rusiyanın neft ixracının 20 faizini və onun dünya istehsal payının 2 faizini reallaşdıran nəhəng YUKOS üzərinə siyasi-maliyyə basqıları,Venesuelada keçirilmiş referendumun nəticələrinin prezident Uqo Çaves üçün əlverişli olmasına rəğmən, bu ölkənin neft ixracatını inamsızlıq kmi amillərlə də izah olunur.
Sadalananlar pərakəndə amillər olsa da, onları Yer kürəsinin energetik tələbatının 40 faizini təmin edən rəqibsiz xammal- neft birləşdirir. "Soyuq mühəribə" nəticəsidə illərlə dondurulmuş vəziyyətdə qalmış ərazilərdə u gün rəqabət aparan Vaşinqton və Moskvanın maraqlarından asılı olan məntəqələrdə -Afrikadan Xəzər regionunadək- yeni neft qaydalarının əşəkkülünə də məhz yuxarıdakı amillər səbəb olur. Həm də 2010-2015-ci illərdə neftin istehsalının düşəcəyinə dair proqnozlardan sonra bu xammalın ehtiyatlarının tükənəəyi ehtmalı da onun qiymətlərinin yüksək qalacağı ehtimallarını artırır.
Bütün bunlar neft birjalarında qiymətlərin sıçrayışlarını və onu aşağı salmağın nə üçün mümkünsüz olduğunu izah edir. Neft şırnaqlarını axıradək açmaq barədə OPEK-ə və ona üzv olmayan istehsalçı ölkələrə ünvanlanmış çağırışlar çətin ki, gələcəkdə gündəlik hasilatın artımına müsbət təsir göstərsin. OPEK ölkələrinin imkanlarının 96 faizi artıq işə salınıb. Odur ki, indi ondan tələb olunanı- gündəlik hasilatı daha 2 milyon barrel artırmağı- reallaşdırmaq çox müşkül olacaq. Bu rəqəm dünyada neftə tələbatın 2004-cü ildə gözlənilən və son 15 ildə ən güclü sayılan artımına bərabərdir.
Bu energetik partlayışın başlıca səbəbkarı Çindir. Beynəlxalq Energetika Agentliyinin (İEA) məlumatına görə, 2025-ci ilədək bu ölkənin neftə gündəlik tələbatı indiki 5,5 milyon barreldən 11 milyon barrelə yüksəlməlidir. Təsadüfi deyil ki, dünya tələbatı artımının 40 faizi məhz Çinin payını düşür. Üstəlik, iri istehlakçılar siyahısında tezliklə Çinlə yanaşı Asiyanın inkişafda olan sair ölkələri, ələlxüsus da Hindistan da yer alacaqlar. Böyük Britaniya da tarixində ilk dəfə cari ilin iyunundan neft idxalına ( zaman dəyişir!) başlayıb.
Neftə tələbatın daim artması, dünya iqtisadiyyatının yeni inkişaf mərhələsinin başlanması və bunun son iki ildə gündəlik neft istehlakının 3,5 milyon barrel artmasına gətirməsi üzündən 2025 -ci ildə gündə 120 milyon barrel, yəni indikindən 50 faiz artıq hasil etmək lazım gələcək!. Bəs, bu həcmi haradan almalı?Aşkarlanmış ehtiyatlarına görə (15 milyard ton) Səudiyyə Ərəbistanından ( 36 milyard ton) sonra dünyada ikinci yer tutuan İraq təklifin artmasında nəzəri baxımdan əsas rol oynamalıdır. Lakin ölkə daxilindəki qeyri-sabitlikt bunu əngəlləyir. Bu şübhələri bütün ərəb-fars məntəqəsinə də şamil etmək olar. Deməli, yeni təchizat mənbələri axtarmaq gərəkdir.
ABŞ bunu yaxşı dərk edib. Özünün Venesuela və Meksika kimi ənənəvi, lakin bəzən intizamı gözləməyən ixracçılarını gözdən qoymayan Vaşinqton neftlə sabit təchizata qismən təminat verə bilən "demokratik Böyük Yaxın Şərq" ideyasını irli sürməklə, qeyri-sabit ölkələr və bölgələrdən öz asılılığını azaltmağı qərara alıb. Onun Qvineya körfəzi istiqamətində diplomatik və iqtisadi hücuma keçməsini də bununlu izah etmək gərəkdir. Amerika hökuməti ümid edir ki,2015-ci ildə ona gərək olan neftin 25 faizini (hazırda -15 faizini) bu məntəqədən əldə edə biləcək. ABŞ-ın bu istəyi Afrikanın həmin məntəqəsində neft bumuna ( hasilatın sıçrayışına) səbəb ola bilər. Gözlənildiyinə görə, Anqola, Ekvatorial Qvineya, Nigeriya və Çad indiki gündəlik hasilatın ( 4 milyon barrel) həcmini 2030-cu ildə 9 milyon barrelə çatdıra biləsəklər.
Lakin geosiyasi baxımdan Xəzər ən mühüm regiondur. Müxtəlif hesablamalara görə,Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistanın kəşf olunmuş neft ehtiyatları təqribən 30 milyard barrel ( təqribən Şimal dənizi yataqlarındakı qədər) təşkil edir."Kembric Enerji Riserç Assoşieyts" -in eksperti Lourens Ruzekas "Sosyetal" jurnalında belə yazır.
"Azərbaycan neftini Gürcüstandan Türkiyənin Aralıq dənizindəki Ceyhan limanına daşımalı olan Bakı-Tbilisi-Ceyhan (BTC) kəmərinin tikintisi məntəqədə amerikanlar və rusların maraqlarının toqquşması mənbəinə çevrilib. İran, Türkiyə və Çin də nəzərlərini buradan yayındırmırlar.Bu ölkələr arasında Rusiya nəinki qüdrətli neft ( gündəlik ixrac -8 milyon barrel - Səudiyyə də bu qədər ixrac edir), həm də qaz ölkəsi kimi ( dünya qaz ehtiyatının 45 faizinə malikdir. Yaxın Şərq ölkələrinin payına 36 % düşür), öz layiqli yerini qorumaq niyyətindədir. Bu iki amil rezident Vladimir Putinin nə üçün Rusiyanın, belə deyək, keçmiş imperiyanın, mənafelərini satmaqda şübhəli bilinən oliqarxların çənginə keçmiş ölkənin energetik siyasəti üzərində nəzarəti bərpa etdiyinə aydınlıq gətirir". Parisdə çıxan "Mond" qəzeti belə yazır.

"AÇG" -NİN TAMMİQASLI İŞLƏNMƏSİNİN "MƏRHƏLƏ-3" LAYİHƏSİ ÇƏRÇİVƏSNDƏ İKİ DƏNİZ PLATFORMASI QURAŞDIRILACAQ