BAKI.03.05.2004.MEDİA-PRESS: " NATO qarşıdan gələn İstanbul sammitində Cənubi Qafqaza dair mövqeyini açıqlaya bilərdi. Çünki bu regionun strateji əhəmiyyəti onu son dərəcə cəlbedici "mükafata" çevirir". Vaşinqton Təməl strateji və siyasi tədqiqatlar institutunun böyük elmi əməkdaşı Vladimir Sokor ABŞ işgüzar dairələrinin THE Wall Street Journal qəzetinə məsahibəsində belə deyib. Təhlilçi yazır: Alyansın qərbi qaradəniz sahili rayonu hesabına genişlənməsinin təzəcə başa çatması və Avropa İttifaqının (Aİ) da bu istiqamətdə genişlənəcəyinin nəzərdə tutulması Zaqafqaziyanı qərb beynəlxalq strukturlarının bilavasitə "qonşusu"na çevirir.
Bu region NATO Avropasından Orta Asiya və Əfqanıstanadək geniş məkanı ehtiva edən, formalaşmaqda olan geostrateji və geoiqtisadi sistemdə mərkəzi yer tutur. Bu region Xəzərin enerji daşıyıcılarının Qərbə- Avratlantik birliyi ölkələrinə nəqliyyatı üçün nadir bir məcradır, həm də antiterror koalisiyasının Yaxın Şəqə çıxışını təmin edir. Məhz bu səbəblərə görə Zaqafqaziya avrasiya strateji maraqlar dairəsinə düşüb. Rusiyanın qonşusu olaraq qalan Zaqafqaziya əslində avroatlantik "sərhədyanı zona"ya çevrilib. Hadisələrin bu yöndə inkişafının təşəbbüskarı amerikanlarlır. Bu meyl təzəcə başlayıb. Odur ki, onun nəticələri , xüsusən Qərbi Avropada layiqincə qiymətləndirilməyib.
Qəze yazır : siyasi planda - region ölkələrinin təhlükəsizliyinin təmininə, onların dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsinə və enerketik layihələrin inkişafına kömək baxımından- Zaqafqaziyada bütün Qərbin maraqlarının təmin olunmasının əsas ağırlığı əvvəlki kimi yenə bə Birləşmiş Ştatların çiyninə düşür.
Avropanın bu regionun təhlükəsizliyinin təminində, onun energetika sektorunun inkişafında daha maraqlı olmasına rəğmən, ABH-la müqayisədə avropalıların bu işə töhfəsi cüzi olaraq qalır. İndi NATO bu mühüm regionda strategiyasını işləyib hazırlamaq üçün təcili addımlar atmağa çalışır. Aİ isə regiona nisbət əvvəlki "parlaq təcrid" mövqeyinə yenidən baxmağa başlayıb. Zaqafqaziyada öz ümumi maraqlarını realllaşdırmaq istəyən hər iki təşkilat bununla qənaətlənə bilər ki, onların siyahılarında olan ölkələr eynidir.
Enerji ehtiyatlarına və döyüşlərin əməliyyatları teatrına çıxış nöqteyi-nəzərindən Gürcüstan və Azərbaycan başlıca rol oynayır. Coğrafi mövqelərinin hökmü və öz siyasi seçimi ilə hər iki ölkə avratlantik birliyinə kömək baxımından üzərlərinə mühüm öhdəliklər götürüb. Antiterror koalisiyasının fəal iştirakçıları kimi, Gürcüstan və Azərbaycan NATO ölkələrinə və ABŞ-a tranzit hüququ verib və hətta onların Balkanlar, Əfqanıstan və İraqdakı əməliyyatlarında iştirak məqsədilə kiçik tərkibdə öz hərbi hissələrini də ayırıblar.Bu mənada, eləcə də siyasi və diplomatik baxımdan Tbilisi və Bakı əslində ABŞ və NATO-nun müttəfiqləri kimi davranırlar.
Bununla da hər iki ölkə öz təhlükəsizliklərini ciddi risq altına qoymağa hazırdır. Onlar yalnız qoşa hərəkət edi bilər : həm avratlantik birliyinin tərəfdaşları, həm də NATO üzvlüyünə namizədlər kimi. Başqa yol yoxdur.
Beləliklə, Gürcüstan və Azərbaycanın NATO-ya daxil olmaq səyi -düşünülmüş addım sayıla bilər. Bu uzunmüddətli vəzifələrin həllində hər iki ölkə ABŞ və Türkiyə ilə sıxəməkdaşlıq edir. Əlbəttə , NATO üzvlüyü standartlarından onları illər ayırır. Bununla belə, səmərəli təhlükəsizlik sistemi bu ölkələrə indi lazımdır. Alyans bu sistemi regionda onların NATO üzvlüyündən qabaq təmin etməlidir. İndi,NATO-nun genişlənməsinin ikinci raundu başa çatdıqdan sonra, alyansın Zaqafqaziya barəsində strategiyasını hazırlamaq vaxtı çatıb. Alyansın qarşıdakı sammitində birinci mərhələyə başlamaq təşəbbüsü qaldırıla bilər. Bu mərhələdə region təhlükəsizlik və iqtisadi baxımlardan avratlantik sisteminə qovuşmalı, sonra bu zəmində Zaqafqaziya ölkələrinin dövlətçiliyi möhkəmləndirilməlidir. "Qoşulma" uğurlu alınarsa, NATO-ya inteqrasiya mərhələsinə başlamaq olar. Təbiidir ki, Gürcüstan və Azərbaycandan.Eyni zamanada Ermənistanı da avratlantik ittifaqına yaxınlaşmağa sövq olunacaqdır. Əlbəttə, alyansın Qərbmeylli Gürcüstan və Azərbaycandakı maraqları, eləcə də bu dövlətlərin öz umacaqları və tələbatı, rusiyameyilli Ermənistandakından tamamilə fərqlənir. Bununla belə, bu mərhələdə Ermənistana imkan verilməlidir ki, gələcəkdə başqa seçim etsin.
Gürcüstan və Azərbaycanın hava məkanlarındakı vəziyyətə dair məlumatları ABŞ-la mübadilə etmək yolu ilə öz səmalarının toxunulmazdığını təmin etmək üçün, eləcə də öz mülki və hərbi aerodrolmlarının, dəniz limanlarının NATO standartlarına uyğun modernləşdirilməsini sürətləndirmək üçün köməyə ehtiyacları var. Bu qəbil vəzifələri Gürcüstan və Azərbaycanla sazişllər yolu ilə rəsmiləşdirmək olar: bunu ya İstanbul sammitində elan etmək, ya da belə sazişlərin hazırlanması üçün səlahiyyət almaq lazımdır. Aşkar uğur qazanılarsa, bu qəbil təhlükəsizlik tədbiləri Ermənistanı daha tarazlı siyasət yeritməyə sövq edə bilər.
Wall Street Journal yazır 6 NATO-nun 1 iyun sammiti Gürcüstan və Azərbaycanın bu Təşkilata qoşulmaq səylərinin alyanın siyasi etirafı üçün zaman və məkan məqamı ən əlverişlidir - hər iki ölkəyə Fərdi tərəfdaşlıq sahəsində əməli plana (FTSƏP) qoşulmaq imkanı verilməlidir.
Tədricən bu proseduru, elə eyni şərtlərlə Ermənistana da şamil etmək olar. Ancaq Ermənistan vaxtı uzatmağa başlasa,yaxud onun bu prosesə qoşulmasına etiraz eləsə, bu işin Gürcüstan və Azərbaycan barəsində gerçəkləşməsini heç cür yubatmaq olmaz. Ancaq müttəfiqlər təhlükəsizlik baxımından Ermənistan üçün də cəzbedici stimul yaratmalıdır. Bunun üçün Birləşmiş Ştatlar Qarabağ münaqişəsinin həllində siyasi rəhbərldiyi öz üzərinə götürməli olacaq.Çünki Azərbaycanda da , Ermənistanda da yalnız ABŞ-a kifayət qədər etimad bəslənilir.
Son olaraq deyə bilərik : Zaqafqaziyanın avratlantik sisteminə "qoşulması"na təhlükəsizlik strukturlarının bu regiona yayılmasından başlamaq lazımdır. Bu zaman xərclər və ehtiyatlar üzərinə düşən yük ABŞ və NATO-nun bu gün başqa regionlarda etdikləri ilə müqayisədə , demək olar ki, heç nədir, ancaq alyansın alacağı strateji üstünlüklər həqiqətən tarixi miqyas kəsb edəcək.

T.BLER : TÜRKİYƏ İSLAM DÜNYASININ KÖRPÜSÜDÜR